سرقفلی چیست و چه فرقی با حق کسب و پیشه دارد؟

در اجارهٔ ملکِ تجاری، دو اصطلاحِ مالی مدام با هم قاطی می‌شوند: سرقفلی و حق کسب و پیشه. هر دو ارزشِ مالی دارند، اما از نظرِ ماهیت، زمانِ پیدایش، و نحوهٔ انتقال کاملاً متفاوت‌اند.

سرقفلی چیست؟

سرقفلی مبلغی معین است که مالک، همان ابتدایِ اجاره و جدای از اجاره‌بها، از مستأجر می‌گیرد تا محلِ تجاری را در اختیارش بگذارد. این حق از همان لحظهٔ امضایِ قرارداد وجود دارد و متعلق به «مکان» است، نه شخصِ مستأجر.

حق کسب و پیشه چیست؟

حق کسب و پیشه برخلافِ سرقفلی، از ابتدا وجود ندارد؛ به‌تدریج و در اثرِ فعالیتِ اقتصادیِ مستأجر در آن محل شکل می‌گیرد و ارزشش را کارشناسِ رسمی تعیین می‌کند. این حق متعلق به شخصِ مستأجر است، نه خودِ مکان.

کدام‌یک هنوز کاربرد دارد؟

حق کسب و پیشه، محصولِ قانونِ روابطِ موجر و مستأجرِ سالِ ۱۳۵۶ بود و با تصویبِ قانونِ جدیدِ سالِ ۱۳۷۶، برایِ قراردادهایِ جدید دیگر ایجاد نمی‌شود. سرقفلی اما همچنان در قراردادهایِ تجاریِ امروز رایج و معتبر است.

نکتهٔ عملی

انتقالِ سرقفلی نیازی به سندِ رسمی ندارد و با سندِ عادی هم ممکن است — اما همین سادگی باعث می‌شود در نبودِ مستنداتِ دقیق، اثباتِ میزان و مالکیتِ آن در اختلافات دشوار شود؛ ثبتِ دقیقِ مبلغ و شرایط در همان قراردادِ اولیه، بهترین پیشگیری است.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ تشخیصِ اینکه قراردادِ خاصِ شما مشمولِ کدام رژیمِ قانونی است، نیازمندِ بررسیِ تاریخِ انعقاد و متنِ قرارداد است.