ضامن شدن یعنی چه؟ مسئولیتِ ضامن تا کجاست؟

امضایِ یک برگهٔ ضمانت به‌ظاهر کاری ساده و دوستانه است؛ اما از نظرِ حقوقی، ضامن ممکن است مسئولِ پرداختِ کاملِ بدهیِ دیگری شود. برایِ همین، آگاهی از ماهیتِ دقیقِ ضمانت پیش از امضا حیاتی است.

نقلِ ذمه: قاعدهٔ اصلیِ قانونِ مدنی

بر پایهٔ مادهٔ ۶۹۸ قانونِ مدنی، پس از آنکه ضمان به‌طورِ صحیح واقع شد، ذمهٔ بدهکارِ اصلی (مضمون‌عنه) بری می‌شود و ذمهٔ ضامن به طلبکار (مضمون‌له) مشغول می‌گردد. یعنی طلبکار دیگر نمی‌تواند سراغِ بدهکارِ اصلی برود و باید از ضامن مطالبه کند.

ضمِ ذمه: وقتی هر دو مسئول‌اند

در عمل، بسیاری از ضمانت‌نامه‌ها با شرطِ «ضمِ ذمه» تنظیم می‌شوند؛ یعنی ضامن و بدهکارِ اصلی هر دو هم‌زمان در برابرِ طلبکار مسئول‌اند و طلبکار می‌تواند به هرکدام مراجعه کند. تشخیصِ اینکه ضمانتِ شما نقلِ ذمه است یا ضمِ ذمه، تنها با خواندنِ دقیقِ متنِ ضمانت‌نامه ممکن است.

حقِ رجوعِ ضامن

ضامن معمولاً پس از پرداختِ واقعیِ دین می‌تواند به بدهکارِ اصلی رجوع کند و مبلغِ پرداختی را مطالبه نماید. اما اگر طلبکار او را ابراء کند یا شخصِ ثالثی بدونِ چشم‌داشت دین را بپردازد، ضامن حقِ رجوع ندارد (مادهٔ ۷۱۹).

ضمانت در چک و سفته

وقتی ضمانت در ضمنِ چک یا سفته صورت می‌گیرد، احکامِ خاصِ اسنادِ تجاری اعمال می‌شود و ضامن ممکن است مستقیماً در برابرِ دارندهٔ سند مسئول باشد؛ این تفاوت‌ها را پیش از امضا با وکیل بررسی کنید.

نکتهٔ عملی

پیش از ضامن‌شدن، سقفِ مبلغ، مدتِ ضمانت، و نوعِ آن (نقلِ ذمه یا ضمِ ذمه) را در متن روشن کنید و مطمئن شوید نسخه‌ای از ضمانت‌نامه دارید؛ ضمانتی که مبلغ و مدتش مبهم باشد، بیشترین اختلاف را به‌بار می‌آورد.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ آثارِ دقیقِ هر ضمانت‌نامه به متنِ توافق و نوعِ سند بستگی دارد و باید موردی بررسی شود.