فرجام‌خواهی از رأی دادگاه چیست و چه مهلتی دارد؟

فرجام‌خواهی، اعتراضِ استثناییِ به برخی آرایِ قطعیِ دادگاه‌هاست که در دیوانِ عالیِ کشور رسیدگی می‌شود؛ برخلافِ تجدیدنظرخواهی، ماهیتِ پرونده دوباره بررسی نمی‌شود. مادهٔ ۳۶۶ قانونِ آیینِ دادرسیِ مدنی رسیدگیِ فرجامی را «تشخیصِ انطباق یا عدمِ انطباقِ رأیِ مورد درخواست با موازینِ شرعی و مقرراتِ قانونی» تعریف می‌کند.

چه احکامی قابلِ فرجام‌اند؟

مادهٔ ۳۶۷ دربارهٔ آرایِ دادگاه‌هایِ بدوی است که به‌علتِ درخواست‌نشدنِ تجدیدنظر قطعی شده‌اند: چنین آرایی قابلِ فرجام نیست، مگر احکامِ مالی با خواستهٔ بیش از بیست میلیون ریال، و احکامِ راجع به اصلِ نکاح و فسخِ آن، طلاق، نسب، حجر، وقف، ثلث، حبس و تولیت. نصابِ بیست میلیون ریال از زمانِ تصویب به‌روزرسانی نشده و امروز عملاً اکثرِ دعاویِ مالی را در بر می‌گیرد. برایِ آرایِ دادگاه‌هایِ تجدیدنظر، شرایطِ جداگانه‌ای وجود دارد که باید موردی بررسی شود.

مهلتِ فرجام‌خواهی

مهلتِ تقدیمِ دادخواستِ فرجام برایِ اشخاصِ مقیمِ ایران، بیست روز از تاریخِ ابلاغِ رأی است؛ برای اشخاصِ مقیمِ خارج از کشور، این مهلت دو ماه است — همان قاعده‌ای که در تجدیدنظرخواهی هم دیدیم.

تفاوتِ کلیدی با تجدیدنظرخواهی

دیوانِ عالیِ کشور واردِ ماهیتِ دعوا نمی‌شود و شاهد یا مدرکِ جدید نمی‌پذیرد؛ تنها بررسی می‌کند که آیا دادگاهِ پایین‌تر قانون را درست اجرا کرده یا نه. اگر رأی نقض شود، پرونده معمولاً برایِ رسیدگیِ مجدد به دادگاهِ هم‌عرض ارجاع می‌شود، نه اینکه دیوان خودش رأیِ جدید صادر کند.

نکتهٔ عملی

چون این مهلتِ بیست‌روزه از لحظهٔ ابلاغ شروع می‌شود نه از تاریخِ صدورِ رأی، ثبتِ دقیقِ تاریخِ ابلاغ برایِ هر پرونده حیاتی است — دقیقاً کاری که تقویمِ مهلت‌هایِ وکیل‌یار برایِ هر پرونده خودکار انجام می‌دهد.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ قابلِ‌فرجام‌بودنِ هر رأیِ خاص باید با بررسیِ نوعِ خواسته و متنِ روزِ قانون تطبیق داده شود.