اعسار از پرداخت چیست و چگونه دادخواستش را بدهیم؟

وقتی حکمِ دادگاه به نفعِ طلبکار قطعی می‌شود اما بدهکار توانِ پرداختِ یک‌جای مبلغ را ندارد، قانون راهی پیشِ رویِ او می‌گذارد: دادخواستِ اعسار — یعنی اثباتِ ناتوانیِ مالی برایِ گرفتنِ مهلت یا تقسیط.

اعسار یعنی چه؟

اعسار، وضعیتِ کسی است که به‌موجبِ حکمِ قطعیِ دادگاه بدهکار شناخته شده — بابتِ مهریه، چک، وجهِ قراردادی، دیه یا هر محکومٌ‌بهِ دیگر — اما جز مستثنیاتِ دین، دارایی یا درآمدِ کافی برایِ پرداختِ یک‌جای آن ندارد.

مهلتِ حیاتیِ سی‌روزه

بر پایهٔ مادهٔ ۳ قانونِ نحوهٔ اجرایِ محکومیت‌هایِ مالی، اگر استیفایِ محکومٌ‌به از راه‌هایِ دیگر ممکن نشود، محکوم‌علیه به تقاضایِ محکوم‌له تا زمانِ اجرایِ حکم یا پذیرفته‌شدنِ ادعایِ اعسار حبس می‌شود. اما اگر بدهکار تا سی روز پس از ابلاغِ اجراییه، ضمنِ ارائهٔ صورتِ کلیهٔ اموالِ خود، دعوایِ اعسار را اقامه کرده باشد، حبس نمی‌شود — مگر اینکه دعوایِ اعسار مسترد یا با حکمِ قطعی رد شود. یعنی ثبتِ به‌موقعِ دادخواست، همراه با فهرستِ کاملِ اموال، همان اقدامی است که جلویِ بازداشت را می‌گیرد.

مدارکِ لازم

همراهِ دادخواست باید فهرستِ کاملِ اموالِ بدهکار ارائه شود. اثباتِ اعسار معمولاً با استشهادیه و شهادتِ شاهدانِ مطلع از وضعِ مالیِ بدهکار انجام می‌شود؛ فیشِ حقوقی، گردشِ حساب، و هر مدرکِ دیگری که وضعِ مالیِ واقعی را نشان دهد نیز به تقویتِ پرونده کمک می‌کند.

نتیجهٔ پذیرشِ اعسار

اگر دادگاه اعسار را بپذیرد، به‌جایِ الزام به پرداختِ یک‌جا، معمولاً حکم به تقسیطِ بدهی متناسب با درآمدِ واقعیِ بدهکار می‌دهد — و مهم‌تر از همه، امکانِ بازداشتِ بابتِ همان بدهی از بین می‌رود.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ احرازِ اعسار کاملاً به مدارک و شرایطِ مالیِ هر فرد بستگی دارد و باید موردی در دادگاه اثبات شود.